آزمایش CBR (California Bearing Ratio) : AASHTO T-193) )
این آزمایش جهت دریافت کیفیت خاک طبقه های Sub Grade, Sub Base, Base Course سرک عملی میگردد. یعنی فیصدی مقاومت ذخیرویStrength) (Potentialخاک را نظر به قوه های ستندرد تعین میکند. قوه های ستندرد عبارت اند از6.9MPa(1000psi) و 10.3MPa(1500psi)
طرزالعمل: مقدار 18kg خاک از نمونه مورد نظر که از غربال نمبر19 (19mm) عبور داده شده باشد ضرورت است. در قدم اول فیصدی رطوبت خاک را معلوم مینماییم، هرگاه این فیصدی از فیصدی رطوبت مناسب (Optimum Moisture) خاک مذکور کم باشد به اساس محاسبه مقدار آب را به آن علاوه مینماییم و هرگاه زیاد باشد نمونه را در هوای آزاد مانده تا فیصدی رطوبت مناسب را به خود اختیار نماید. نا گفته نباید گذاشت که رطوبت مناسب در هنگام آزمایش MDD دریافت میگردد. سپس سه قالب شماره گذاری شده را وزن نموده و وزن های هر کدام را یادداشت میکنیم، بعداً Spacer disk ها را درقالب ها جایبجای نموده وبالای آنها یک لایه ورق را میگذاریم. خاک را در پنج طبقه در قالب ها انداخته و بالای هر طبقه توسط چکش 4.5 کیلوگرامی ضربات وارد مینماییم. تعداد این ضربات برای هر قالب متفاوت است، برای قالب اولی بالای هر طبقه 10 ضربه، برای قالب دومی 30 ضربه و برای قالب سومی 65 ضربه تعین شده است. بعد از عملیه تپک کاری خاک در قالب ها، قالب ها را سر چپه بالای Base Plate آن بسته نموده طوریکه تحت آن یک لایه ورق را میگذاریم. Spacer disk ها را دور نموده و قالب ها را وزن مینماییم که با استفاده از این وزن کثافت خشک خاک را در هر قالب پیدا مینماییم، که در محاسبه CBR ضرورت است.
بعداَ قالب ها را برای مدت 96 ساعت در آب میگذاریم در جاییکه نمونه ها نگهداری میشود آب آن باید به اندازه 25mm(1in) بالای نمونه های خاک قرار داشته باشد. به خاطر جلوگیری از انبساط زیاد خاک Surcharge که دارای وزن 4.5kg است بالای آنها گذاشته میشود و یک گیج به خاطر معلوم نمودن انبساط خاک بالای هر کدام نصب میگردد.
بعد از مدت معینه خاک آماده آزمایش میگردد، قالب ها تحت ماشین CBR گذاشته میشود که با استفاده از این ماشین قوه های وارده بالای خاک را در برابر فرورفتگی ها یا Penetrations یادداشت مینماییم، معمولاً در مقابل Penetration های 0.64، 1.27، 1.91، 2.54، 3.81، 5.08 و7.62 ملی مترقوه ها یادداشت میگردد. این قوه های یادداشت شده بنام Reading یاد میگردد. این قوه ها قوه های اصلی نمیباشد، قوه های اصلی نظر به نوعیت Ring ماشین CBR دریافت میشود. با استفاده از قوه های دریافت شده برای خاک هر قالب گراف Load در مقابل Penetration رسم میگردد طوریکه محور افقی Penetration و محور عمودی Load را نشان میدهند. با استفاده از این گرافها فیصدی CBR خاک هر قالب نظر به قوه ایکه در مقابل penetration ستندرد قرار دارد دریافت میگردد، penetration های ستندرد عبارت اند از 2.54mm(1in) و 5.08mm(2in) که معمولاً نظر به penetration 5.08mm محاسبه میگردد. به خاطر دریافت فیصدی اصلی CBR خاک، گراف فیصدی CBR خاک هر قالب را در مقابل کثافت خشک خاک همان قالب رسم مینماییم که درین گراف محور افقی را کثافت خشک خاک (Dry Density) و محور عمودی را فیصدی CBR نشان میدهند، به این ترتیب فیصدی CBR خاک نظر به کثافت خشک اعظمی MDD خاک مربوطه از گراف مذکور دریافت میگردد.
محاسبه: فیصدی انبساط خاک طور ذیل دریافت میگردد.
Percentage of swelling = change in length in mm during soaking / 116.43
یعنی تفاوت گیج از شروع تا ختم مدت که نمونه در آب قرار داشته تقسیم عدد مذکور.
Percentage of CBR = (corrected load value / standard load) * 100
یعنی قوه دریافت شده نظر به penetration ستندرد تقسیم قوه ستندرد مربوطه ضرب 100.
بعضی از مشخصات قالب و ماشین آزمایش CBR :
ارتفاع قالب(mould) 17.78 cm
قطر ≈ 15.24 cm
ارتفاع spacer disk 61.40 cm
قطر ≈ 15.08 cm
قطر استوانه ماشین compression 4.96 cm